KobiYZ - 04
Bu hafta kamyonlar var. Rotalar, yapay zeka ve milyonlarca kilometre. Ve büyüklerin kurduğu sistemi küçüklerin neredeyse bedavaya kullanması.
İyi okumalar.
📰Haftanın haberi
Nakliye şirketi ve YZ
XPO Logistics, ABD'de bir nakliye şirketi. Araçları toplamda günde 4 milyon km yol gidiyormuş. Yani her gün binlerce kamyon binlerce teslimat noktasına gidiyor geliyor. Tüm bu kamyonların hangisinin ne zaman hangi yük için hangi rotaya gideceğini yönetmek de, tabii ki ayrı bir iş. İyi yaparsanız büyük kâr edersiniz, kötü yaparsanız, büyük zarar edersiniz.
XPO 2025'te bu işi yapay zekaya devretmiş.
Sistem, her yükün hangi rotadan, hangi araçla, hangi sırayla gideceğini hesaplamaya başlamış. Trafik durumu, kamyonların yük kapasitesi, teslimatların aciliyeti... Sistem hepsini eş zamanlı inceleyip hesaplayıp en verimli çözümü buluyormuş.
Sonuç?
Maliyetler %15 düşmüş. Üstelik şirketin taşeron kullanımı, ki bunu pek istemiyorlarmış, kendi rekorları olan %5,9'a gerilemiş. (Yani hesapları insan değil de YZ yapınca taşerona da ihtiyaç rekor seviyede azalmış.) Şirket, sistemi kullanmaya başladığı yıl olan 2025'in son çeyreğinde bile, bu sistemden onlarca milyon dolar tasarruf etmiş.
XPO'nun ölçeği büyük. Bu yüzden bize uzak görünebilir. Ama mantık aynı mantık: Geçmiş sefer verileri, trafik, kapasite.. Sistem hepsini ölçüp biçip en iyi rota organizasyonunu yapıyor. Bu hesabı bugün KOBİ ölçeğinde yapan yazılımlar da var.
Kaynak: truckingdive.com/news/xpo-ai-technology-linehaul-optimization-improve-freight-flows/748248/
🔎 YZ nasıl çalışır?
Markete gittiniz, sepete 3-5 parça bir şey attınız, kasaya doğru yaklaştınız. Kasalara hızlıca göz atarsınız. Hangi kuyruk kısa, hangi müşterinin sepeti dolu, hangi kasiyer hızlı... Hatta hangi kuyruktakilerin yaş ortalaması ne, hangi kuyrukta çocuklu aile var, hangi kuyrukta kadın ya da erkek ağırlığı daha fazla...
Uzun uzun düşünmeseniz de, kendinize göre bir algoritmanız vardır: Mesela ergenlerin, yaşlıların ve çocukluların olduğu kasaya, kuyruk kısa da olsa girme. Deneyim ve gözlem sizi doğru kasaya, yani en hızlı akacağını öngördüğünüz kasaya yönlendirir.
YZ rota optimizasyonu aynı işi yapıyor. Sadece bunu binlerce kamyon, binlerce adres ve onlarca değişken için aynı anda yapıyor. Sistem geçmiş seferlere bakıyor: Hangi yol hangi saatte tıkandı, hangi araç hangi yükü daha hızlı taşıdı, hangi sırayla gidilirse yakıt tasarrufu oldu, hangi şoför varış zamanını tutturdu, hangisi erken geldi, hangisi geç kaldı? Bu geçmiş kayıtlardan bir kural dizisi öğreniyor. Sonra her yeni sefer için o kuralları uygulayıp en verimli rotayı saniyeler içinde hesaplıyor.
XPO, günde 4,2 milyon km'lik yükü bu sistemle yönetiyor. Tek bir insanın ya da bir grubun uğraşamayacağı kadar karmaşık. Ama bizim markette kasa kuyruğunda ya da havaalanında güvenlik kontrolü kuyruğunda yaptığımızın aynısı...
💡 Haftanın İpucu
Günde birden fazla adrese teslimat yapıyor ya da servis ekibinizi birden fazla noktaya yönlendiriyorsanız, rotayı elle planlamak yerine siz de YZ kullanabilirsiniz.
Mesela Spoke Route Planner bu işi saniyeler içinde yapıyor. Adresleri giriyorsunuz, uygulama en verimli sırayı otomatik hesaplıyor. Trafik durumuna göre sırayı güncelleyebiliyor, her durak için not ekleyebiliyorsunuz.
Uygulamanın ücretsiz sürümü 10 durağa kadar kullanılabiliyor. Mobil uygulaması da var.
Nasıl başlanır: spoke.com
🧠 Strateji & Analiz
(Engin Tezcan)
YZ'nın önce büyükleri ziyaret etmesi gerekiyor. Saygıdan değil, mecburiyetten.
Haberde bahsi geçen XPO Logistics'in, günde 4,2 milyon kilometre yol giden kamyon filosu var. Dev bir filo ve bu filoyu YZ ile yönetiyor. Maliyeti de %15 düşürüyor.
Bunu okuyunca, bunlar büyük şirketler, bize uymaz, diyorsanız, demeyin. İşin doğası bu. Çünkü bu operasyonun kurulumu başlangıçta çok pahalıya geliyor, zamanla ucuzluyor.
Teknoloji tarihi hep aynı.
GPS teknolojisini önce asker, sonra havayolları kullandı. Şimdi sokakta motosikletle dürüm getiren kurye de kullanıyor.
Bulut teknolojisini önce Amazon'un kendi altyapısı için kullandı, sonra AWS oldu, şimdi herkes abonelik alabiliyor. Hep böyle ilerliyor.
XPO'nun yaptığını da ipucu örneğindeki Spoke Route Planner, 10 duraklı teslimat için bedava yapıyor. Diğer planları da 10 dolar, 20 dolar. Mantık aynı, ölçek farklı.
Bu teknolojileri önce devlerin kullanmasının sebebi şu.
Birincisi, kurulumu pahalı. İkincisi, öğrenmesi zaman alıyor. Yani sistemin "öğrenmesi" zaman alıyor. Milyonlarca seferlik geçmiş veri lazım, sistem o veriden öğreniyor. Büyüklerde de ne var? Hem bütçe var hem veri... Yani işin hamallığını başlangıçta onlar yapmak zorundalar.
Ama öğrenme maliyeti düştükçe araçlar ucuzluyor, demokratikleşiyor.
XPO'nun 2025'te yaptığı şeyi, belki yüzbinlerce dolar harcayarak yaptığı şeyi, biz 2027'de 3-5 dolar ile yapabileceğiz.
Yani doğru tavır şu değil: "Bunlar pahalı. Büyüklerin işi. Bizim işimize yaramaz."
Doğru tavır şu: "Bu teknolojiler hazır olduğunda kullanmaya ne kadar hızlı geçerim?"
Bu bülteni okuması gerektiğini düşündüğünüz biri varsa, ona da gönderin. Yorum ve öneriler için direkt bu e-postayı da yanıtlayabilirsiniz.
📩 Soru, yorum, haber, ipucu: editor@kobiyz.com
🤝 Sponsorluk ve iş birliği: sponsor@kobiyz.com
🖥️ Web sitesi: kobiyz.com