KobiYZ - 02

Merhaba,

KobiYZ'in ikinci sayısı aşağıda.

Bu hafta bir fabrikaya gidiyoruz. Makinelerin arıza çıkarmadan önce haber verdiği, bakım ekibinin koşturmak yerine plan yaptığı bir fabrika...

Hikayenin kahramanı Amerika'da plastik geri dönüşümü yapan bir üretici. Ama anlatılan şey Konya'daki, Antalya'daki ya da Gaziantep'teki bir üretici için de geçerli.

Burada okuduklarınızı faydalı buluyorsanız, aynı derdi yaşayan bir patron arkadaşınıza iletebilirsiniz, o da abone olsun.

(Bu arada KobiYZ'in Twitter(X) hesabı, Twitter(X) tarafından askıya alındı. Sebebini bilmiyoruz. İtirazda bulunduk, bekliyoruz. olmadı yeni hesap açarız:)

İkinci sayı aşağıda, iyi okumalar.

📰Haftanın haberi

Makineleri dinleyen yapay zeka

Circulus, Amerika'da plastik geri dönüşümü yapan bir şirketmiş.

Makinelerle iş yapan tüm tesislerde olduğu gibi, onların da derdi belliymiş. Makine bazen bir anda bozuluyor, üretim hattı duruyor, ekip koşturuyor, her şey birbirine giriyormuş.

Şirketin CEO'su Mike Dulin, önceden her şeyin tepkisel olduğunu söylüyor. Bir makineden gelen ses değişince, tecrübeli ustalar dikkat kesiliyor, arıza çıkaracağını anlıyor, müdahale için koşturuyorlarmış. Ama doğal olarak bazen yetişiyor bazen de yetişemiyorlarmış.

Sonra makinelerine, titreşim ve sıcaklık ölçen sensörler takmışlar.

Sensörler makinelerin sıcaklık ve titreşim verilerini 7/24 toplamış. YZ sistemi de, her makinenin normal çalışma kalıbını öğrenmiş. Öğrenince ne yapmaya başlamış? Mesela bir rulman aşınmaya başladığında ya da bir motor normalden farklı titreştiğinde, yani gözle görülemeyen ve o an için insan kulağıyla duyulamayan işaretler gelmeye başladığında, sistem, bakım ekibine, bu makinede olağandışı ısı ve titreşim var, her an arıza verebilir diye, haber vermeye başlamış.

Belirtileri çalışanlar fark etmeden çok önce...

Makine durmadan önce...

Sonuç?

Makinelerin çalışma süresi %65-70'ten %85-90'a çıkmış. Plansız durmalar çok büyük ölçüde azalmış. Kaynak

🔎 YZ nasıl çalışır?

Her sabah arabamızın motorunu çalıştırıyoruz. Sesi biraz farklı gelince, fark ediyoruz. Henüz arıza lambası yanmasa da, göstergelerde bir şey olmasa da, servis yolunun gözüktüğünü, sanayide bir çay içileceğini, kaputun altında bir yerlere 15-20 bin lira sıkıştığını maalesef anlıyoruz. Çünkü o motorun normal sesini yüzlerce kez duyduk. Ve bugün duyduğumuz ses, her zaman duyduğumuz sesle uyuşmadı.

YZ sistemi de tam olarak bunu yapıyor. Sadece gözü kulağı yok. Onun yerine sensör kullanıyor. Hafızası da yok. Onun yerine de geçmiş verileri kullanıyor.

Fabrikadaki makineye takılan sensörler, her saniye titreşim, sıcaklık ve ses verisini topluyor. Sistem ilk birkaç hafta, gerekirse ilk birkaç ay, sadece sadece dinliyor. Dinledikçe, bu makinenin normal titreşimi şu aralıkta, normal sıcaklığı şu seviyede, diye bir kalıp çıkarıyor. Kalıp oturduktan sonra işler değişiyor. Ne oluyor?

Artık mesela bir rulman aşınmaya başladığında, makine milimetrik de olsa daha farklı titremeye başlıyor. Sistem kalıbın dışına çıkıldığını fark ediyor. Ya da bir motorun sıcaklığı normalden fazla yükseldiğinde, sistem farkı görüyor ve diyor ki: Bu makinada bir şey değişti, kontrol et, arıza verebilir.

Yukarıdaki Circulus hikayesinde olan tam olarak bu: Fabrikadaki makinelerin çalışma kalıbını öğrenen sistem, sapmaları yakalayıp bakım ekibini uyarıyor. Sonuç: Çalışma süresi %65-70'ten %85-90'a çıkıyor.

İnsan olarak 5 duyumuzla, mesela gözümüzle kulağımızla ya da dokunarak yaptıklarımızı, YZ sensörlerle ve geçmiş verilerle yapıyor. Arabanın sesini, buzdolabının titreşimini, çocuğun ateşini anlıyoruz ya, tıpkı onun gibi. Aynı şeyi yapıyor, sadece 7/24, yorulmadan ve neredeyse hatasız yapıyor.

💡 Haftanın İpucu

Google Alerts ile sektörünüzü takip edin

Bu hafta makinelerin sensörle izlenmesini anlattık. Benzer mantığı kendi sektörünüz için de kurabilirsiniz. Üstelik bedava, 2 dakikada.

Google Alerts (google.com/alerts) bir nevi sektör sensörünüz olabilir. (Eski bir teknoloji olsa da, bilmiyorsanız ve daha önce kullanmadıysanız, kıymetli.)

Şu işe yarıyor: Google Alerts'a bir kez takip etmek istediğiniz anahtar kelimeyi giriyorsunuz. Mesela "plastik ambalaj fiyat", "mobilya ihracat", "süt üretimi maliyet" gibi...

Google takip ediyor, o konuda internette yeni bir şey çıktığında, size e-posta atıyor.

Nasıl başlanır: google.com/alerts adresine gidin. Arama kutusuna sektörünüzle ilgili takip etmek istediğiniz şeyi yazın. 2-3 kelimeyle. Hemen yanda ayarlar bölümü var, ne zaman e-posta atsın vb, onları da ayarlayın. E-posta adresinizi girin. Bitti.

3-4 farklı alarm kurabilirsiniz: Biri sektörünüz, biri rakipleriniz, biri de mesela "yapay zeka + sektörünüzün adı" olabilir. Düzenli olarak yeni haberler posta kutunuza gelir.

YZ ile bir adım ötesi

Gelen haberleri okumaya üşenirseniz ya da vaktiniz yoksa, haftada bir o linkleri kopyalayıp kullandığınız araca, ChatGPT, Gemini ya da Claude, yapıştırın ve haberleri özetlemesini isteyin.

Fabrikadaki makine sensörle izleniyor. Sektörünüzle ilgili veri de size düzenli gelsin, siz de sektörünüzü aynı mantıkla izleyin.

🧠 Strateji & Analiz

(Engin Tezcan)

Bizim patronlar yangın söndürmeyi sever. İyi de söndürürler.

Makine bozulur, hızla tamir edilir. Müşteri şikayet eder, hızla çözüm bulunur. Rakip hamle yapar, hızla tepki verilir.

Her gün bir yangın, her gün bir macera. Ülke şartları gereği bu konuda oldukça da iyiyiz.

Buna tepkisel yönetim de derler. Ve çoğu patron ezelden beri böyle gördüğü ve böyle yaptığı için, bu durumu "işin doğası" kabul eder.

Aslında değildir. Bu sadece alışkanlıktır.

Yukarıdaki örnekte, Circulus hikayesinde olan şey mesela, teknoloji hikayesi gibi görünüyor. Sensör takmışlar, YZ kurmuşlar, arızayı önceden yakalamışlar.

Ama aslında olan biten farklı. Olan biten şu: Bu firma "biz artık yangın söndürmeyeceğiz, yangın çıkmasını engelleyeceğiz" demiş. Yani önce karar vermişler, teknoloji arkasından gelmiş.

Yani mesele pahalı bir yazılım almak değil. Google Alerts kurmak da proaktif bir hamle. Makinenin sesini her sabah dinlemek de proaktif bir hamle. Müşterinin şikayet etmesini beklemeden düzeltmeler yapmak da proaktif bir hamle. Rakibin ne yaptığını ayda bir kontrol etmek de...

YZ bunu kolaylaştırıyor. Öngörmeyi, tahmin etmeyi, yangın çıkmadan yangını önlemeyi mümkün kılıyor.

İnsan günde 8 saat dikkat edebilir, sensör 24 saat... İnsan 3 rakibi takip edebilir, YZ 300 kaynağı tarıyor.

Yangın söndürmek evet zevkli ama yorar. Artık teknoloji müsait. Yangın çıkmadan koklamanın yollarını bulmak gerek.

Bu bülteni okuması gerektiğini düşündüğünüz biri varsa, ona da gönderin. Yorum ve öneriler için direkt bu e-postayı da yanıtlayabilirsiniz.

📩 Soru, yorum, haber, ipucu: editor@kobiyz.com 

🤝 Sponsorluk ve iş birliği: sponsor@kobiyz.com

🖥️ Web sitesi: kobiyz.com